Wie is de baas? De Veiligheidsraad?

VN veiligheidsraad

Door: Coen Hermenet

Één van de bekendste organen van de Verenigde Naties is de Veiligheidsraad. De taak van de Veiligheidsraad is om vrede en veiligheid in de wereld te handhaven. Een groepje van slechts negen landen kan hierbij zelfs beslissingen maken over het lot van andere landen! Maar hoeveel macht heeft de Veiligheidsraad nou eigenlijk? Is de Raad wel echt de baas als het om internationale vrede en veiligheid gaat?

De VN-Veiligheidsraad heeft vijftien leden, waarvan vijf permanente leden: de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Rusland en China. De andere tien leden wisselen iedere twee jaar, en worden gekozen op basis van geografische spreiding. De vijf permanente leden hebben vetomacht: als één van hen ergens tegen stemt, kan een resolutie niet worden aangenomen. Om een resolutie aan te nemen zijn minstens negen stemmen vóór nodig. Er zijn twee belangrijke soorten resoluties die de Veiligheidsraad kan aannemen. Onder hoofdstuk VI wordt ingezet op een vreedzame oplossing van geschillen, onder hoofdstuk VII worden lidstaten opgeroepen dwangmaatregelen te treffen, zoals sancties of militaire actie.

Toch is de Veiligheidsraad maar zelden de baas. Dit komt in de eerste plaats doordat de vijf permanente leden het op belangrijke onderwerpen (Oekraïne, Syrië) maar zelden met elkaar eens zijn. En als je weet dat een resolutie toch zal worden weggestemd met een veto, waarom zou je hem dan indienen? Daarom maken landen vaak zelf de beslissing om bijvoorbeeld ergens militair in te grijpen of niet, of om hier een andere organisatie zoals de NAVO voor te gebruiken. Ook een Coalition of the Willing is steeds gebruikelijker voor militair ingrijpen: alle landen die mee willen doen kunnen zich aansluiten. De Veiligheidsraad kan hier, ondanks het formele alleenrecht op besluiten tot militair ingrijpen (buiten zelfverdediging om), slechts toekijken.

Daarnaast heeft de Veiligheidsraad veel van haar legitimiteit verloren. De vijf vetomachten in de Raad zijn namelijk het gevolg van de machtsverhoudingen van 1945 – meer dan 70 jaar geleden dus! Dat twee van de vijf leden West-Europees zijn en de vijf leden uit slechts drie continenten komen, is vandaag de dag niet meer voor te stellen. Dit is dan ook de reden dat landen als India, Brazilië, Duitsland en Japan al lange tijd pleiten voor een make-over van de Raad. Ook de EU wordt wel als mogelijk lid genoemd. Zulke hervormingen hebben echter een lange weg te gaan. Want wie beslist er of een land de vetomacht moet opgeven? Juist, de vetomachten zelf! Daar zijn ze in ieder geval nog wel de baas over.